B - Operatörler ve Semboller - Rust Programlama Dili

B - Operatörler ve Semboller

Bu ek; operatörler ile tek başına ya da yollar, jenerikler, trait sınırları, makrolar, öznitelikler (attributes), yorumlar, demetler (tuples) ve parantezler bağlamında karşınıza çıkan diğer semboller dahil olmak üzere Rust sözdiziminin sözlüğünü içerir.

Operatörler

Tablo B-1; Rust’taki operatörleri, her operatörün bağlam içinde nasıl görüneceğine dair bir örneği, kısa bir açıklamayı ve o operatörün aşırı yüklenebilir (overloadable) olup olmadığını gösterir. Bir operatör aşırı yüklenebiliyorsa, onu aşırı yüklemek için kullanılacak ilgili std::ops veya std::cmp trait’i listelenmiştir.

Tablo B-1: Operatörler

Operatör	Örnek	Açıklama	Aşırı Yüklenebilir mi?
`!`	`ident!(...)`, `ident!{...}`, `ident![...]`	Makro genişletmesi
`!`	`!expr`	Bit düzeyinde veya mantıksal tümleme (DEĞİL)	`Not`
`!=`	`expr != expr`	Eşitsizlik karşılaştırması	`PartialEq`
`%`	`expr % expr`	Aritmetik kalan (bölümden kalan)	`Rem`
`%=`	`var %= expr`	Aritmetik kalan ve atama	`RemAssign`
`&`	`&expr`, `&mut expr`	Ödünç alma (borrow)
`&`	`&type`, `&mut type`, `&'a type`, `&'a mut type`	Ödünç alınan işaretçi (referans) türü
`&`	`expr & expr`	Bit düzeyinde VE (bitwise AND)	`BitAnd`
`&=`	`var &= expr`	Bit düzeyinde VE ve atama	`BitAndAssign`
`&&`	`expr && expr`	Kısa devre (short-circuiting) mantıksal VE
`*`	`expr * expr`	Aritmetik çarpma	`Mul`
`*=`	`var *= expr`	Aritmetik çarpma ve atama	`MulAssign`
`*`	`*expr`	Başvuru çözme (dereference)	`Deref`, `DerefMut`
`*`	`const type`, `mut type`	Ham işaretçi (raw pointer) türü
`+`	`trait + trait`, `'a + trait`	Bileşik tür kısıtlaması
`+`	`expr + expr`	Aritmetik toplama	`Add`
`+=`	`var += expr`	Aritmetik toplama ve atama	`AddAssign`
`,`	`expr, expr`	Argüman ve öğe ayırıcısı
`-`	`- expr`	Aritmetik işaret değiştirme (negatifleme)	`Neg`
`-`	`expr - expr`	Aritmetik çıkarma	`Sub`
`-=`	`var -= expr`	Aritmetik çıkarma ve atama	`SubAssign`
`->`	`fn(...) -> type`, `\|…\| -> type`	Fonksiyon ve kapanış (closure) dönüş türü
`.`	`expr.ident`	Alan erişimi
`.`	`expr.ident(expr, ...)`	Metot çağrısı
`.`	`expr.0`, `expr.1` vb.	Demet (tuple) indeksleme
`..`	`..`, `expr..`, `..expr`, `expr..expr`	Sağdan dışlayıcı aralık sabiti	`PartialOrd`
`..=`	`..=expr`, `expr..=expr`	Sağdan kapsayıcı aralık sabiti	`PartialOrd`
`..`	`..expr`	Struct sabiti güncelleme sözdizimi
`..`	`variant(x, ..)`, `struct_type { x, .. }`	“Ve geri kalanı” desen bağlaması
`...`	`expr...expr`	(Kullanımdan kaldırıldı; yerine `..=` kullanın) Desende kapsayıcı aralık deseni
`/`	`expr / expr`	Aritmetik bölme	`Div`
`/=`	`var /= expr`	Aritmetik bölme ve atama	`DivAssign`
`:`	`pat: type`, `ident: type`	Tür ve trait sınırı kısıtlamaları
`:`	`ident: expr`	Struct alanı ilklendiricisi
`:`	`'a: loop {...}`	Döngü etiketi
`;`	`expr;`	Deyim (statement) ve öğe sonlandırıcısı
`;`	`[...; len]`	Sabit boyutlu dizi sözdiziminin parçası
`<<`	`expr << expr`	Sola bit kaydırma	`Shl`
`<<=`	`var <<= expr`	Sola bit kaydırma ve atama	`ShlAssign`
`<`	`expr < expr`	Küçüktür karşılaştırması	`PartialOrd`
`<=`	`expr <= expr`	Küçük veya eşittir karşılaştırması	`PartialOrd`
`=`	`var = expr`, `ident = type`	Atama / denklik
`==`	`expr == expr`	Eşitlik karşılaştırması	`PartialEq`
`=>`	`pat => expr`	`match` kolu sözdiziminin parçası
`>`	`expr > expr`	Büyüktür karşılaştırması	`PartialOrd`
`>=`	`expr >= expr`	Büyük veya eşittir karşılaştırması	`PartialOrd`
`>>`	`expr >> expr`	Sağa bit kaydırma	`Shr`
`>>=`	`var >>= expr`	Sağa bit kaydırma ve atama	`ShrAssign`
`@`	`ident @ pat`	Desen bağlama
`^`	`expr ^ expr`	Bit düzeyinde özel VEYA (XOR)	`BitXor`
`^=`	`var ^= expr`	Bit düzeyinde özel VEYA ve atama	`BitXorAssign`
`\|`	`pat \| pat`	Desen alternatifleri
`\|`	`expr \| expr`	Bit düzeyinde VEYA (OR)	`BitOr`
`\|=`	`var \|= expr`	Bit düzeyinde VEYA ve atama	`BitOrAssign`
`\|\|`	`expr \|\| expr`	Kısa devre mantıksal VEYA
`?`	`expr?`	Hata yayılımı (error propagation)

Operatör Olmayan Semboller

Aşağıdaki tablolar, operatör olarak işlev görmeyen —yani bir fonksiyon ya da metot çağrısı gibi davranmayan— tüm sembolleri içerir.

Tablo B-2, kendi başına görünen ve çeşitli konumlarda geçerli olan sembolleri gösterir.

Tablo B-2: Bağımsız Sözdizimi

Sembol	Açıklama
`'ident`	Adlandırılmış ömür (lifetime) veya döngü etiketi
Hemen ardından `u8`, `i32`, `f64`, `usize` vb. gelen rakamlar	Belirli bir türde sayısal sabit (numeric literal)
`"..."`	String sabiti (string literal)
`r"..."`, `r#"..."#`, `r##"..."##` vb.	Ham string sabiti; kaçış karakterleri (`\`) işlenmez
`b"..."`	Bayt string sabiti; string yerine bir bayt dizisi (`&[u8; N]`) oluşturur
`br"..."`, `br#"..."#`, `br##"..."##` vb.	Ham bayt string sabiti; ham ve bayt string sabitinin birleşimi
`'...'`	Karakter sabiti (`char`)
`b'...'`	ASCII bayt sabiti (`u8`)
`\|…\| expr`	Kapanış (closure)
`!`	Iraksayan (diverging) fonksiyonlar için daima boş taban türü (never type)
`_`	“Görmezden gelinen” desen bağlaması; ayrıca sayısal sabitleri okunaklı kılmak için basamak ayırıcısı olarak kullanılır (`1_000_000`)

Not: Modern Rust’ta Ham Adres Operatörleri ve C-String Sabitleri: Tablo B-1 ve B-2’deki klasik sözdizimine ek olarak güncel Rust kodlarında iki ek yapıyla sıkça karşılaşırsınız:

&raw const expr ve &raw mut expr: Bölüm 20’de gördüğümüz gibi ara bir referans oluşturmadan güvenli biçimde doğrudan ham işaretçi (*const T / *mut T) üreten ham ödünç alma (raw borrow) operatörleridir.
c"..." ve cr"..." / cr#"..."#: C kütüphaneleriyle (FFI) çalışırken derleme zamanında sonuna otomatik \0 baytı eklenmiş &core::ffi::CStr üreten C-string sabitleridir.
Ayrıca && ve || operatörlerinin neden aşırı yüklenemediğine dikkat edin: Trait metotlarında tüm argümanlar çağrıdan önce değerlendirilir; oysa kısa devre mantığında sol taraf sonucu belirlediğinde sağ tarafın hiç çalıştırılmaması garanti edilmelidir.

Tablo B-3, modül hiyerarşisi içinde bir öğeye giden yol (path) bağlamında görünen sembolleri gösterir.

Tablo B-3: Yolla İlgili Sözdizimi

Sembol	Açıklama
`ident::ident`	Ad alanı yolu
`::path`	Harici bir crate’in köküne göre yol (örneğin `::std::fs`; açıkça mutlak yol)
`self::path`	Mevcut modüle göre yol (açıkça göreli yol)
`super::path`	Mevcut modülün üst modülüne göre yol
`type::ident`, `<type as trait>::ident`	İlişkili sabitler, fonksiyonlar ve türler
`<type>::...`	Doğrudan adlandırılamayan bir tür için ilişkili öğe (örneğin `<&T>::...`, `<[T]>::...` vb.)
`trait::method(...)`	Bir metot çağrısının belirsizliğini, onu tanımlayan trait’i adlandırarak giderme
`type::method(...)`	Bir metot çağrısının belirsizliğini, üzerinde tanımlandığı türü adlandırarak giderme
`<type as trait>::method(...)`	Bir metot çağrısının belirsizliğini hem türü hem de trait’i adlandırarak giderme (tam nitelikli sözdizimi)

Tablo B-4, jenerik tür parametrelerinin kullanıldığı bağlamlarda görünen sembolleri gösterir.

Tablo B-4: Jenerikler

Sembol	Açıklama
`path<...>`	Bir tür ifadesinde jenerik türe parametrelerini belirtir (örneğin `Vec<u8>`)
`path::<...>`, `method::<...>`	Bir ifadede jenerik türe, fonksiyona veya metoda parametrelerini belirtir; sıklıkla turbofish olarak adlandırılır (örneğin `"42".parse::<i32>()`)
`fn ident<...> ...`	Jenerik fonksiyon tanımlar
`struct ident<...> ...`	Jenerik struct tanımlar
`enum ident<...> ...`	Jenerik enum tanımlar
`impl<...> ...`	Jenerik uygulama (`impl`) bloğu tanımlar
`for<...> type`	Yüksek mertebeli (higher-ranked) ömür sınırları
`type<ident=type>`	Bir veya daha fazla ilişkili türü belirli bir türe bağlanmış jenerik tür (örneğin `Iterator<Item=T>`)

Tablo B-5, jenerik tür parametrelerinin trait sınırlarıyla kısıtlandığı bağlamlarda görünen sembolleri gösterir.

Tablo B-5: Trait Sınırı Kısıtlamaları

Sembol	Açıklama
`T: U`	`T` jenerik parametresi, `U` trait’ini uygulayan türlerle kısıtlanmıştır
`T: 'a`	`T` jenerik türü `'a` ömründen daha uzun yaşamalıdır (yani tür, geçişli olarak `'a` ömründen daha kısa ömürlü herhangi bir referans içeremez)
`T: 'static`	`T` jenerik türü, `'static` ömürlü olanlar dışında ödünç alınmış hiçbir referans içermez
`'b: 'a`	`'b` jenerik ömrü, `'a` ömründen daha uzun yaşamalıdır
`T: ?Sized`	Jenerik tür parametresinin dinamik boyutlu bir tür (DST) olmasına izin verir
`'a + trait`, `trait + trait`	Bileşik tür kısıtlaması

Tablo B-6, makroların çağrıldığı veya tanımlandığı ve bir öğe üzerinde özniteliklerin belirtildiği bağlamlarda görünen sembolleri gösterir.

Tablo B-6: Makrolar ve Öznitelikler

Sembol	Açıklama
`#[meta]`	Dış öznitelik (outer attribute)
`#![meta]`	İç öznitelik (inner attribute)
`$ident`	Makro yer değiştirmesi
`$ident:kind`	Makro üst-değişkeni (metavariable)
`$(...)...`	Makro tekrarı
`ident!(...)`, `ident!{...}`, `ident![...]`	Makro çağrısı

Tablo B-7, yorum oluşturan sembolleri gösterir.

Tablo B-7: Yorumlar

Sembol	Açıklama
`//`	Satır yorumu
`//!`	İç satır belgelendirme yorumu
`///`	Dış satır belgelendirme yorumu
`/.../`	Blok yorumu
`/!.../`	İç blok belgelendirme yorumu
`/*.../`	Dış blok belgelendirme yorumu

Tablo B-8, normal parantezlerin kullanıldığı bağlamları gösterir.

Tablo B-8: Normal Parantezler

Sembol	Açıklama
`()`	Boş demet (diğer adıyla birim / unit), hem sabit (değer) hem de tür olarak
`(expr)`	Parantez içine alınmış ifade
`(expr,)`	Tek öğeli demet ifadesi
`(type,)`	Tek öğeli demet türü
`(expr, ...)`	Demet ifadesi
`(type, ...)`	Demet türü
`expr(expr, ...)`	Fonksiyon çağrısı ifadesi; ayrıca demet `struct`’larını ve demet `enum` varyantlarını ilklendirmek için de kullanılır

Tablo B-9, süslü parantezlerin kullanıldığı bağlamları gösterir.

Tablo B-9: Süslü Parantezler

Bağlam	Açıklama
`{...}`	Blok ifadesi
`Type {...}`	Struct sabiti

Tablo B-10, köşeli parantezlerin kullanıldığı bağlamları gösterir.

Tablo B-10: Köşeli Parantezler

Bağlam	Açıklama
`[...]`	Dizi (array) sabiti
`[expr; len]`	`expr` değerinin `len` adet kopyasını içeren dizi sabiti
`[type; len]`	`type` türünün `len` adet örneğini tutan sabit boyutlu dizi türü
`expr[expr]`	Koleksiyon indeksleme; aşırı yüklenebilir (`Index`, `IndexMut`)
`expr[..]`, `expr[a..]`, `expr[..b]`, `expr[a..b]`	İndeks olarak `Range`, `RangeFrom`, `RangeTo` veya `RangeFull` kullanarak koleksiyon dilimleme gibi davranan koleksiyon indekslemesi

Keyboard shortcuts

Rust Programlama Dili